“โคมลอย”
หมายถึง โคมที่ทำด้วยกระดาษว่าว มีขนาดใหญ่ใช้กระดาษตั้งแต่ 36-72 แผ่น รมด้วยควันไฟให้ฟองแล้วปล่อยขึ้นสู่ท้องฟ้า โคมลอย บางท้องถิ่นของจังหวัดลำปางเรียกว่า ว่าว มี ๒ ชนิด คือ ว่าวลม และ ว่าวไฟ ว่าวลม คือว่าวที่ปล่อยในเวลากลางวัน ส่วนว่าวไฟ ใช้ปล่อยในเวลากลางคืน

ที่มาของโคมลอย
ชาวบ้านที่นับถือพุทธศาสนา พอถึงเทศกาล “ยี่เป็ง” จะทำโคมลอยไปถวายวัดแล้วจุดเป็นพุทธบูชา หรือบูชาพระเกศแก้วจุฬามณีบนสรวงสวรรค์

ลักษณะโคมลอย
ทำด้วยกระดาษว่าว มีลักษณะสี่เหลี่ยม เรียกว่า “แบบกล่องข้าว” ลักษณะกลม เรียกว่า “ฮังมดส้ม ขนาดเล็กใช้กระดาษ 36 แผ่น ขนาดกลาง 72 แผ่น ขนาดใหญ่เกินกว่า 72 แผ่นขึ้นไป และประกอบด้วยหางซึ่งขนาด กว้างไม่น้อยกว่า 6 นิ้ว ยาวขนาด 5-20 เมตร
อุปกรณ์
การทำว่าวจะใช้กระดาษเนื้อบาง ติดประกอบกันเป็นรูปทรงต่าง ๆ ส่วนใหญ่ทำเป็น ลักษณะของถุงลมก้นใหญ่ วงปากแคบ กระดาษที่ใช้ทำนั้น จะใช้กระดาษสีเดียวหรือหลาย สี ก็ได้ แล้วแต่ความพอใจของเจ้าตำรา (เจ้าตำรับ) ในสมัยก่อนนิยมมาช่วยกันทำที่วัด เพราะ ต้องใช้ สถานที่ทำเป็นลานกว้าง โดยมีเจ้าตำราเป็นผู้ควบคุมดูแล

ลูกเล่นหรือองค์ประกอบของโคมลอย ประกอบด้วยสีสรรที่สดสวย ลอยขึ้นจากพื้นสูงพอสมควรแล้วปล่อยหางซึ่งขมวดอยู่คลี่ยาวออกมา เสียงประทัด ระเบิดดังเป็นจังหวะ มีพลร่มควันสี กระดาษรุ้งสีต่าง ๆ และดาษเงิน-ทอง ลอยลงมาจากฟ้า เป็นต้น ของใครขึ้นได้สวย สูง และมีลูกเล่นแพรวพราวจะได้รับความนิยมชมชอบ หากมีการประกวดประชันก็ถือว่าเป็นหนึ่ง

วิธีการเล่น
เมื่อถึงเวลาปล่อยว่าว ชาวบ้านก็จะล้อมวงเข้ามาดูอย่างใกล้ชิด บ้างก็จะมาช่วยถือ ไม้ค้ำยันเพื่อช่วยให้ว่าวทรงตัวได้ จากนั้น ถ้าเป็นว่าวไฟก็จะเอาเชื้อเพลิงคือผ้าชุบน้ำมันยาง เผา หรือใช้ชันหรือที่เรียกว่าขี้ขะย้าเผาเพื่อให้เกิดควัน แล้วปล่อยควันไฟเข้าไปอัดในว่าว จน ว่าวลอยตัวและตึงเต็มที่ เมื่อถึงตอนนี้ ชาวบ้านก็ช่วยกันมากขึ้น บางคนก็ถือวงปาก บางพวก ก็คอยให้กำลังใจอยู่รอบข้าง โดยมีขบวนแห่กลองสิ้งหม้องและ ฟ้อนรำกันอย่างสนุกสนาน เมื่อว่าวลอยตึงเต็มที่ ก็จะนำประทัดหรือหางว่าว มาผูกติดกับวงปาก ปลดไม้ค้ำยันออก และ ปล่อยขึ้นไป ถ้าเป็นการแข่งขันก็จะดูว่าว่าว หรือโคมของใครสวยหรือไม่ โดยดูตั้งแต่ ขนาด รูป ทรงของว่าว การลอยตัว และลูกเล่นต่าง ๆ ที่ผูกติดวงปากของว่าวหรือโคมลอย
ข้อมูลจาก หนังสือพิมพ์ Daily News